Laaghangend fruit en jonge mantelzorgers

Ik vroeg een leerplichtambtenaar als wethouder jeugd en onderwijs ooit wat de grootste reden voor verzuim was die hij in zijn dossiers tegenkwam. Geen aarzeling. Mantelzorg, zei hij. Jongeren die 's ochtends eerst thuis helpen voordat ze naar school gaan. Die een broer of zus met een beperking helpen te verzorgen terwijl de rest van de klas aan het ontbijt zit. Geen spijbelaars. Jongeren die iets dragen wat niemand op school ziet, tot het absentiesysteem het voor ze verraadt.

Een vindplaats die iedere gemeente al heeft

De leerplichtambtenaar is geen bijzondere uitvinding van één gemeente, maar een wettelijk verankerde functie die iedere gemeente heeft. Verzuim is het signaal waarop die functie reageert. Die ambtenaar komt dus, zonder dat een jongere zich ergens hoeft te melden, bijna vanzelf in contact met precies de groep die elders onzichtbaar blijft. Dat is geen toeval. Wie structureel naar verzuim kijkt, kijkt onvermijdelijk ook naar wat daarachter zit.

Wat die ambtenaar me vertelde

Ik heb nooit een landelijke telling gezien die bevestigt hoe vaak dit voorkomt, en ik wil dat gesprek ook niet verheffen tot iets wat het niet is. Eén leerplichtambtenaar, één antwoord, zonder aarzelen gegeven: mantelzorg is de grootste reden voor verzuim die hij zag. Geen cijfer om mee te rekenen. Wel een observatie die bij me is blijven hangen, precies omdat ze zo stellig werd uitgesproken door iemand die er dagelijks middenin zit.

Waar het blijft steken

Het probleem zat niet bij het zien. Die ambtenaar zag het, scherp zelfs. Het probleem zat bij wat erna gebeurde. Er was 1x in de zoveel maanden wel overleg met het jeugdteam. Maar een directe, warme overdracht naar het jeugdteam, de plek waar hulp voor een gezin daadwerkelijk georganiseerd wordt, was er niet.

Veertig gesprekken, bijna nooit in beeld

Sindsdien heb ik dit in tientallen gesprekken met beleidsadviseurs opnieuw zien terugkomen. In ruim veertig van die gesprekken is het onderwerp jonge mantelzorgers op enig moment ter sprake gekomen. Bijna nooit viel daarbij de naam van de leerplichtambtenaar als iemand die niet alleen verzuim registreert, maar ook een vindplek en een hulpbron voor jonge mantelzorgers kan zijn. Niet omdat niemand het zou willen. Eerder omdat niemand er expliciet naar vraagt, en de functie daardoor buiten beeld blijft bij precies het beleidsterrein waar ze het meest zou kunnen betekenen.

Laaghangend fruit, en een appèl

Dit is, met andere woorden, opvallend laaghangend fruit. Er hoeft geen nieuwe functie bij, geen nieuw loket, geen nieuwe wet. De vindplaats bestaat al, wettelijk verplicht, in elke gemeente. Wat ontbreekt, is een vaste, warme route van die ene ambtenaar naar het jeugdteam, zodat een signaal niet eindigt in een overlegverslag maar bij een gezin dat geholpen wordt. Dat is geen grote systeemverandering. Het is een afspraak die gemaakt kan worden tussen mensen die elkaar al kennen.

Mijn appèl is simpel: ga na of de leerplichtfunctie en het jeugdteam of de jonge mantelzorgconsulent elkaar al structureel vinden, en zo niet, leg die verbinding dan alsnog. Niet omdat het moet van een nieuwe regeling, maar omdat de vindplek er al is en de jongere erachter niet kan wachten tot iemand toevallig doorvraagt zoals ik ooit deed.