De mantelzorgagenda. Passend is niet per se vindbaar.

Typ "mantelzorg" in op regelhulp.nl en de zoekmachine van de rijksoverheid geeft een lijst van regelingen terug: logeerzorg, mantelzorgwaardering, zorgverlof, een parkeerontheffing. Nuttig, mits al bekend is wat iemand zoekt en in welke gemeente diegene woont, want niet elke regeling bestaat overal. Wie dat nog niet weet, een zoon die net ontdekt dat de administratie van zijn vader er nu ook bij hoort, een collega die haar werkweek al drie maanden stilletjes aan het verbouwen is, krijgt een overzicht van mogelijkheden. Geen antwoord op de vraag die er eigenlijk toe doet: wat is er hier, voor wie het nodig heeft, nu.

Een agenda die erkent wat allang speelde

De Mantelzorgagenda 2027-2030, opvolger van de agenda 2023-2026, formuleert tien ambities, geordend langs vijf lijnen die aansluiten bij het SER-advies over mantelzorg en werk: erkennen, vereenvoudigen, faciliteren, (ver)delen, versterken. De centrale beweging die het ministerie daarbij beschrijft is scherp geformuleerd: niet langer alleen de mantelzorger zelf ondersteunen zodat hij of zij het volhoudt, maar samen met het netwerk de zorg organiseren.

Die opgave is niet klein. Nederland telt 5,5 miljoen mantelzorgers, van wie 2,7 miljoen de zorg combineren met betaald werk. Het aandeel 18-plussers dat mantelzorg geeft, steeg van 33 procent in 2014 naar 39 procent in 2024. Het aandeel dat zich daarbij ernstig belast voelt, bleef in diezelfde periode relatief vrij stabiel (van 9,6 naar 10,9 procent), maar omdat de totale groep mantelzorgers groeide, steeg het absolute aantal ernstig belaste mantelzorgers van ongeveer 400.000 naar 600.000. Twee verschillende cijfers over dezelfde ontwikkeling: het relatieve risico veranderde nauwelijks, de absolute opgave wel.

Een paar van de tien ambities raken direct aan waar Valtes al jaren mee bezig is. De agenda belooft dat de vindbaarheid en toegankelijkheid van informatie over het ondersteuningsaanbod verbetert, en is daar specifiek over: die informatie moet aansluiten bij de persoonlijke situatie van de mantelzorger en helpen bepalen welke ondersteuning op dat moment passend is. Dat is precies waar herkenning om draait, niet een folder met alle regelingen op een rij, maar het juiste antwoord op het moment dat iemand het nodig heeft.

Daarnaast versterkt de agenda het aanbod gelijkgerichte mantelzorgondersteuning en respijtzorg. Gemeenten ontvangen vanaf 2027 jaarlijks 25 miljoen euro uit de SPUK AZWA/HLO om de handreikingen Gelijkgerichte mantelzorgondersteuning in de Wmo en Logeerzorg uit te voeren. En om die implementatie te versnellen, zetten VWS en VNG een meerjarig landelijk ondersteuningsteam in: het jaagt aan, adviseert, deelt goede voorbeelden met oog voor diversiteit van mantelzorg, stimuleert kennisdeling en helpt regio's barrières rond financiering en domeinoverstijgende samenwerking te doorbreken. Het doel: een meer vergelijkbare basis in de ondersteuning van mantelzorgers in gemeenten.

Het gat tussen ambitie en instrument

Tussen die ambitie en het instrument zit een gat, en de agenda is daar zelf eerlijk over. De concrete actie om de vindbaarheid te vergroten is de doorontwikkeling van regelhulp.nl, aangevuld met het traject overheidsbrede dienstverlening onder regie van BZK en een inventarisatie van vindbaarheidsknelpunten door de Seniorencoalitie, LOC en Patiëntenfederatie Nederland, waarvan de uitwerking pas in 2028 wordt verwacht. Dat zijn stuk voor stuk landelijke, generieke instrumenten. Het tegenovergestelde van wat de agenda een paragraaf eerder belooft: informatie die aansluit bij de persoonlijke situatie van de mantelzorger. Eén centrale zoekmachine kan het aansluiten bij honderden verschillende lokale aanbodlandschappen niet volledig alleen oplossen. Dat vraagt ook een laag die wél lokaal weet wat er is, en voor wie.

Hetzelfde patroon zit in de monitoring. De agenda kondigt een jaarlijkse voortgangsrapportage aan de Tweede Kamer aan, maar blijft over de inhoud ervan terughoudend: "de wijze waarop de monitoring op acties en resultaten plaatsvindt, wordt nader uitgewerkt en voorgelegd in de stuurgroep." Er is dus nog geen vastgelegde bereik- of uitkomstindicator, geen benchmark tussen gemeenten, geen manier om nu al te zien of een handreiking ergens goed landt en elders niet. Het Sociaal en Cultureel Planbureau start pas medio 2029 met nieuw onderzoek naar het geven van mantelzorg. Tot die tijd werkt de stuurgroep vooral met de eigen rapportages van de partijen die de uitvoering ook zelf doen.

Een ondersteuningsteam, geen meetlat

Het ondersteuningsteam dat VWS en VNG instellen, is daarmee vooral een aanjager, geen meetlat. Het jaagt aan, adviseert, deelt goede voorbeelden en helpt regio's barrières doorbreken rond financiering en domeinoverstijgende samenwerking. Waardevol voor gemeenten die nog moeten beginnen met de handreikingen, en een duidelijk signaal dat er capaciteit wordt vrijgemaakt in plaats van alleen een verwachting uit te spreken. Maar een team dat aanjaagt en adviseert is iets anders dan een instrument dat laat zien of de ambitie ook echt aankomt bij de mantelzorger zelf. Die twee vullen elkaar aan. Ze vervangen elkaar niet.

Waar dit raakt aan wat Valtes doet

De agenda vraagt in de kern om twee dingen waar Valtes al mee bezig is: informatie die aansluit bij de persoonlijke situatie in plaats van een generieke lijst, en zicht op wie een bestaand aanbod daadwerkelijk bereikt. Niet als vervanging van regelhulp.nl of het ondersteuningsteam, maar als laag ertussen: een lokale ingang per gemeente die herkenning organiseert, iemand helpt zichzelf te zien als mantelzorger, en het eigen, lokale ondersteuningsaanbod vindbaar maakt, met het bereik zichtbaar voor de gemeente zelf. Regelhulp.nl blijft het landelijke overzicht van regelingen. Een lokale ingang maakt zichtbaar wat er in de eigen gemeente al bestaat, en wie dat wel en nog niet bereikt.

Dat is een bescheiden rol. Geen zorgaanbieder, geen vervanger van het steunpunt of het ondersteuningsteam, geen voorschot op hoe de stuurgroep straks precies gaat monitoren. Wel een manier om, vooruitlopend op die uitwerking, aantoonbaar te maken of een gelijkgerichte invulling ook daadwerkelijk aankomt bij de mantelzorgers voor wie ze bedoeld is.