Interview Jolien Hoek: Hoe Almere leert zorgen voor zichzelf

Wat begint als een gesprek over mantelzorg, eindigt al snel in iets groters: een verhaal over hoe een stad leert zorgen voor zichzelf. Over wat er gebeurt als mensen niet kunnen terugvallen op generaties familieverbanden, maar tóch iets van gemeenschap proberen te bouwen. En over een bestuurder die, zelfs na dertig jaar, nog altijd het liefst tussen de vrijwilligers en mantelzorgers staat. “Met de voeten in de klei”, zoals ze het zelf noemt.

“Het kan in Almere”

Aan de muur van haar kantoor hangt een meerjarenvisie. Strategische doelen, innovaties, wijkgericht werken, digitalisering. Maar zodra Jolien Hoek begint te praten, gaat het daar eigenlijk nauwelijks over.

Ze praat over mensen.

Over een negentienjarige stagiaire die dacht dat ze “niks had” met de oudere man die ze moest ondersteunen. Totdat ze ontdekte dat juist daar een bijzondere verbinding ontstond. Over een vrijwilliger die tuinen onderhield en daarmee niet alleen onkruid verwijderde, maar ook eenzaamheid verzachtte. Over haar vader, die dementerend was en tegelijkertijd nog altijd grappig kon zijn.

Jolien Hoek is directeur-bestuurder van VMCA, het expertisecentrum voor vrijwilligerswerk en mantelzorg in Almere. Dertig jaar geleden begon ze er in een piepkleine organisatie met twee parttime coördinatoren. Inmiddels is VMCA uitgegroeid tot een stevige maatschappelijke speler met 55 medewerkers in een stad die zelf nog altijd jong is.

En misschien is juist die jonge stad bepalend geweest voor haar kijk op zorg.

“Wij kunnen hier niet terugvallen op oude verbanden,” zegt ze. “Dus je moet het met elkaar doen.”

Een stad zonder vanzelfsprekendheden

Almere bestaat vijftig jaar. Veel bewoners kwamen er ooit wonen zonder familie om de hoek, zonder generaties geschiedenis, zonder vanzelfsprekende sociale structuren. Tegelijkertijd groeide de stad uit tot een van de meest cultureel diverse steden van Nederland. Meer dan 170 culturele achtergronden leven er naast elkaar.

Dat maakt samenleven niet automatisch makkelijk, zegt Jolien. Maar het creëert wél iets bijzonders.

“Er zijn hier ontzettend veel bewonersinitiatieven. Mensen willen iets van de stad maken.”

Juist in die beweging ziet zij misschien wel het belangrijkste antwoord op de zorgcrisis die eraan komt.

Want die crisis ziet ze scherp. Meer ouderen. Minder zorgpersoneel. Meer druk op mantelzorgers en vrijwilligers. Meer mensen die het thuis moeten zien te redden. En toch weigert ze cynisch te worden.

“Ik kijk vaak naar andere culturen,” vertelt ze. “Daar is veel minder individualisme. Veel meer: we doen het met elkaar.”

Volgens haar zit daar een fundamentele les voor Nederland.

Niet nóg meer systemen. Niet nóg meer loketten. Maar sterkere sociale netwerken.

De buurvrouw als zorginfrastructuur

In beleidsstukken heet het vaak “informele zorg”. Een term die technisch klinkt, bijna administratief. Maar Jolien praat er anders over.

Zij heeft het over de buurvrouw die even inspringt zodat iemand naar de sportclub kan. Over een appgroep die ontstaat na een mantelzorgcursus. Over wederkerigheid. Niet als beleidsdoel, maar als manier van leven.

“De ene keer doe jij iets voor iemand,” zegt ze, “de andere keer doet iemand iets voor jou.”

Het klinkt eenvoudig. Bijna ouderwets eenvoudig.

Maar ondertussen raakt het aan iets ongemakkelijks: de vraag of Nederland misschien te ver is doorgeschoten in individualisering.

Wanneer dat onderwerp ter sprake komt, aarzelt ze niet. “Er zit een weeffout in onze maatschappij.”

Toch weigert ze in doemdenken te blijven hangen. Want volgens haar willen mensen wél degelijk iets voor elkaar betekenen. Als ze gezien worden, gevraagd worden en ervaren dat ze ertoe doen.

Waar technologie weer ruimte maakt voor aandacht

Toch benadrukt Jolien ook dat goede bedoelingen alleen niet genoeg zijn. Want hoe waardevol sociale netwerken ook zijn: mantelzorgers lopen óók vast in regels, loketten en het eindeloze zoeken naar passende hulp. Juist daar ziet ze een nieuwe uitdaging ontstaan: hoe ondersteun je mensen zonder alles meteen verder te professionaliseren?

Voor VMCA werd die zoektocht concreet in de samenwerking met Valtes, een digitale wegwijzer voor mantelzorgers. Niet om menselijk contact te vervangen, benadrukt Jolien, maar juist om daar meer ruimte voor te maken. “Als tachtig procent van de mantelzorgers zichzelf prima kan redden met goede informatie en een duidelijke route naar ondersteuning, dan houden wij meer tijd over voor die twintig procent die echt vastloopt.”

Voor haar zit de kracht van zo’n platform niet alleen in technologie, maar vooral in toegankelijkheid. Even snel iets kunnen opzoeken. Weten welke ondersteuning er lokaal is. Niet verdwalen in regels terwijl je hoofd al vol zit van zorg. Tegelijkertijd was de keuze voor Valtes ook een bestuurlijke les in bescheidenheid. “Wij zijn een expertisecentrum voor mantelzorg en vrijwillige inzet,” zegt ze nuchter. “Niet voor het ontwikkelen van AI-tools.” Dus koos VMCA bewust voor samenwerking met een bestaande oplossing, in plaats van zelf iets nieuws te bouwen. Ook daarin klinkt dezelfde overtuiging door die ze steeds herhaalt: kijk naar waar mensen goed in zijn, en bouw van daaruit samen verder.

De bestuurder die bang is voor ‘bla bla’

Jolien Hoek beweegt moeiteloos tussen strategie en straatniveau, maar voelt haar ongeduld groeien wanneer bestuurlijke overleggen blijven hangen in abstracte taal in plaats van echte mensen.

Ze vertelt lachend over een oude Jiskefet-sketch waarin professionals eindeloos praten zonder dat iemand nog begrijpt waar het over gaat. Soms herkent ze dat gevoel aan vergadertafels.

“Dan denk ik: kunnen we niet gewoon weer terug naar de inhoud? Voor wie doen we dit?”

Het typeert haar manier van leidinggeven. Ze schuift aan bij trainingen voor vrijwilligers. Zit bij startbijeenkomsten van stagiaires. Loopt bewust tussen medewerkers en vrijwilligers rond. Niet uit symboliek, maar omdat ze ervan overtuigd is dat je anders het echte verhaal kwijtraakt.

“Ik wil geen expertisecentrum zijn met alleen boekenwijsheid.”

Dus blijft ze luisteren.

Naar mantelzorgers die overbelast raken. Naar vrijwilligers die opbloeien. Naar oudere echtparen die ineens in een zware zorgsituatie terechtkomen terwijl ze dachten aan een rustige oude dag.

Wat Almere Nederland misschien kan leren

Misschien zit precies daar de kern van haar verhaal. Niet in beleidsvernieuwing. Niet eens in mantelzorg zelf. Maar in het opnieuw leren bouwen van gemeenschappen.

VMCA werkt inmiddels structureel mee in de Almeerse wijkteams, iets waar Jolien zichtbaar trots op is. Informele zorg is daar geen “extraatje”, maar onderdeel van de basisstructuur van ondersteuning.

Dat lijkt een klein organisatorisch detail, maar het zegt iets groters: zorg is niet alleen iets van professionals. Of misschien nog scherper: zorg kán straks niet meer alleen iets van professionals zijn.

En dus moeten we opnieuw leren wat samenleven eigenlijk betekent.

Niet vanuit nostalgie. Maar vanuit noodzaak én hoop.

“Iedereen is ergens goed in”

Aan het einde van het gesprek vertelt Jolien over een vrijwilliger die door anderen misschien werd onderschat, maar die met enorme toewijding tuinen verzorgde van mensen die dat zelf niet meer konden. Dat moment veranderde iets in haar. “Toen dacht ik: ik ga nooit meer een oordeel hebben over wat iemand wel of niet kan.”

Het is misschien de meest wezenlijke les van haar werk. Dat zorg niet alleen draait om problemen oplossen. Maar om zien wat mensen nog wél kunnen betekenen. Voor elkaar. Voor hun buurt. Voor een stad.

En misschien, uiteindelijk, voor een samenleving die opnieuw moet ontdekken hoe afhankelijk mensen eigenlijk van elkaar zijn.